Ostatnie komentarze

Studzianka
Ocena użytkowników: / 3
SłabyŚwietny 
Wpisany przez zaru   
środa, 17 października 2007 03:00
Article Index
Studzianka
Informacje ogolne&title=Historia Studzianki
Atrakcje turystyczne
All Pages

Informacje ogólne

Dzisiaj Studzianka to wieś położona nad rzeką Zielawą w gminie Łomazy w odległości ok. 20 km od Białej Podlaskiej. Wieś wydawałoby się - zwyczajna, jak wiele innych na Południowym Podlasiu. Jednak przy bliższym poznaniu historii tego miejsca, okazuje się, że jest to kawałek ziemi, którego nie można nie odwiedzić będąc na Południowym Podlasiu.

Ta dzisiaj niepozorna miejscowość była miejscem jednego z pierwszych osadnictw tatarskich w ówczesnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Jednocześnie była to największa wieś tatarska w ekonomii brzeskiej z meczetem oraz wytyczonym miejscem na mizar. Ta tętniąca życiem osada była również miejscem pielgrzymek Tatarów z pobliskich miejscowości Terespola, Brześcia czy Nowogródka.

Niestety po tamtych czasach i Tatarach ze Studzianki pozostały juz tylko wspomnienia i cmentarz tatarski - mizar położony na obrzeżach wsi. Ostatnia Tatarka Pani Helena z Bohdanowiczów Bandzarewicz zmarła pod koniec 2006 roku, natomiast meczet został spalony w 1915 roku przez wycofujących się Kozaków.

Sam mizar położony na wzniesieniu za wsią z dość dobrze zachowanymi niektórymi nagrobkami robi na każdym ogromne wrażenie. Dlatego gorąco polecam wszystkim odwiedzić to miejsce i poczuć ducha tamtych czasów!


 

Historia Studzianki

Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego wydany w Warszawie w 1890 roku podawał pod hasłem „STUDZIANKA":
Wieś i folwark nad rzeką Zelwą, pow. bialski..., posiada meczet drewniany, 62 dymy, 352 mieszkańców, 1817 mórg. W 1827 roku — 42 dymy, 282 mieszkańców. Zamieszkana przez ludność rusińską i tatarską. Gleba żytnia, urodzajna, ogrody warzywne i drzewa owocowe piękne. Mahometanie mają tu niewielki meczet. Nabożeństwo odbywa się w języku tatarskim, ludność mówi zaś po polsku i rusińsku. Duchowny (mulla) ubiera się po turecka i on jeden zna turecki język. Zamożniejsi mają tu dosyć znaczne folwarki i dzieci do szkól posyłają. Cmentarz grzebalny mają pod wsią od strony północnej. Ludność trudni się uprawą roli, niektórzy rzemiosłami. Lud to pracowity i gościnny.

Studzianka była Mekką podlaskich Tatarów. Nazwa wsi wywodzi się ponoć od studni, w której kupcy poili bydło pędzone w daleką drogę z jarmarków. W XVII-XVIII-XIX wieku była to typowa wieś tatarska - z drewnianym meczetem, mizarem i dworkami Tatarów. Kiedy powstał meczet w Studziance — tego dokładnie nie wiadomo. Była to drewniana budowla podobna do stojącej do dziś w Kruszynianach k. Białegostoku. Stała w środku wsi. Wewnątrz były dwa pomieszczenia — jedno dla mężczyzn, w którym odbywały stę nabożeństwa, i drugie dla kobiet.

Kim byli Tatarzy mieszkający na Podlasiu? Z zawodu byli przede wszystkim ziemianami. Obfite nadania królewskie sprawiły, że mieli po kilkanaście a nawet kilkadziesiąt włók ziemi. To z kolei zapewniało im bogactwo. Drugim, umiłowanym zawodem tatarskim była żołnierka. Po likwidacji wojska polskiego spotykamy ich nazwiska w wojsku carskim. Pełnili w nim wysokie funkcje, z generalskimi włącznie. Wielu z nich pełniło funkcję strażników w komorach celnych na Bugu, na granicy celnej oddzielającej Kongresówkę od prowincji włączonych w skład Rosji.

Jacy byli Tatarzy mieszkający na Podlasiu? prof. Benedykt Dybowski tak ich charakteryzował:
Ludzie wysokiej uczciwości, brzydzący się kłamstwem i obłudą, szczerzy, otwarci, ofiarni.

Ale jednocześnie byli ludźmi skorymi „do wypitki i wybitki". Tak jak szlachta polska i ruska chętnie siekli się szablami przy każdej okazji. A taką okazją były najczęściej wesela. Gdy chciano kogoś wciągnąć w zasadzkę i szablami posiekać — zapraszano go na wesele. Taki przypadek zdarzył się i sławnemu gen. Józefowi Bielakowi w 1774 roku - Rotmistrz Gazej Korycki zaprosił go pozornie przyjacielskim listem do Studzianki „na kat swój weselny". Generał przyjechał do Studzianki na wesele, bawił się na nim, tak jak inni przez dni kilka. Aż Korycki ze swą rodziną i sąsiadami Cymbajewiczami wszczął przy jakiejś okazji awanturę i gościa swojego z dobytymi pałaszami „tumulturice ac violenter" atakował, słowy uszczypliwymi lżąc i w ostatnim skrzywdzeniu dyfamując zarąbać, na zdrowiu i życiu pokonać usiłował, z okrzykiem: „Rąbajcie jego, ja odpowiem". Józef Bielak ledwo uszedł z życiem z tej zasadzki weselnej, dzięki pomocy swoich przyjaciół.

Studzianka zatraciła swój tatarski charakter po I wojnie światowej, podobnie jak Lebiedziew, Ortel czy Małaszewicze. Przed II wojną światową mieszkało w Studziance już tylko kilka rodzin tatarskich: Bajrulewicze, Józefowicze, Aleksandrowicze, Assanowicze, Bogdanowicze. Byli też Polacy tatarskiego pochodzenia, którzy wcześniej przyjęli katolicyzm. Szczególnie znana przed II wojną była rodzina Bajrulewczów. Maciej Bajrulewicz był ostatnim mułłą Studzianki. Jego brat — Romuald — słynął w całej wschodniej Polsce ze skutecznego leczenia tzw. chorób wietrznych.
Po II wojnie światowej z dawnej rodziny Bajrulewiczów pozostały w Studziance jedynie Anna Remesz i Helena Bondzarewicz — córka lekarza Romualda Bajrulewicza. W rysach niektórych mieszkańców Studzianki i Białej Podlaskiej można poznać cechy tatarskie — skośne, nieco ciemne oczy, grube wargi, oliwkową cerę. Niestety prawdziwych Tatarów nie ma już w Studziance.



 

Atrakcje turystyczne Studzianki

Najważniejszą atrakcją Studzianki jest cmentarz tatarski - mizar. Założony po 1679, użytkowany do 1936 roku. Położony na zachód od wsi, otoczony nowym ogrodzeniem (prawdopodobnie z II połowy XIX wieku). Jadąc od strony Łomaz należy przejechać przez Studziankę i na krzyżówce obok kapliczki skręcić w lewo w polną drogę prowadząca do sosnowego lasku położonego na wzniesieniu - tam pośród drzew znajdziemy omszałe głazy z arabskimi inskrypcjami.

Układ mogił na mizarze jest regularny, wzorowany na rytualnym szyku muzułmanów podczas wykonywania modlitwy w meczecie tzn. mogiły uszeregowane są w równoległe safy czyli rzędy. Po bokach obkładano mogiły polnymi kamieniami, ale zawsze są 2 duże kamienie — wielki u głowy i mniejszy u stóp zmarłego. Mogiły na mizarze nie są ogrodzone — bo jak podkreślają Tatarzy - wszyscy mahometanie tworzą wspólnotę i nikt nie powinien się odgradzać od innych. Kształt nagrobków zależy od zamożności rodziny zmarłego. Biedniejsi mają na swoich mogiłach zwykłe nieociosane kamienie polne bez napisów, zamożniejsi — takież kamienie z napisami, a bogaci — pomniki szlifowane z ozdobnymi epitafiami.

Na cmentarzu zachowało się ok. 160 kamieni nagrobnych z piaskowca i kilka płyt. Najstarsza pochodzi z 1747 i jest to bodaj najstarszy w ogóle pomnik nagrobny w makroregionie Środkowo-Wschodnim (z nieczytelnym nazwiskiem, jednak wg. niektórych źródeł jest to pomnik Jana Lisowskiego - dziedzica Ortela Królewskiego). Natomiast większość pomników pochodzi z wieku XIX z rytymi inskrypcjami w języku polskim i arabskim, częściowo zatartymi.

Kamienie inskrypcyjne zwieńczone są półkoliście: na górze mają wyżłobiony półksiężyc z gwiazdami, niżej nekrolog w języku arabskin, poniżej w języku polskim z takim oto napisem:
Tu spoczywają zwłoki Macieja Azułewicza, dziedzica Studzianki, kolatora meczetu, majora od ułanów, wnuka śp. szefa pułku b. wojsk polskich Jakuba Azulewicza, zm. 10-IX-1885 r. Żył lat 72.
Albo też:
Murza Buczacki, syn Jakuba, posła na Sejm z woj. podlaskiego. Żyl łat 82.

Na mizarze pochowani są członkowie największych rodzin Studzianki, m.in. Aleksandrowiczów, Bazarewskich, Czymbajewiczów, Józefowiczów, Lisowskich, Okmińskich. Spośród nich można wymienić mogiły takich osób jak choćby: 1. Heleny z Jabłońskich Januszewskiej (zm. 1832); 2. Felicji z Aleksandrowiczów Lisowskiej (zm. 1840); 3. Jakuba Aleksandrowicza (zm. 1841); 4. Heleny z Romanowskich Baranowskiej (zm. 1848); 5. Macieja Sulkiewicza (zm. 1860), pułkownika ułanów rosyjskich; 6, Alberta Lisowskiego (zm. 1878), dziedzica Ortela Królewskiego; 7. Marii z Lisowskich Czymbajewiczowej (zm. 1895). Niektóre źródła podają również, że pochowano tutaj dowódcę IV Pułku Straży Przedniej Wielkiego Księstwa Litewskiego gen. Józefa Bielaka oraz płk. Jakuba Azulewicza. Trudno jednak wskazać miejsce pochówku.

Mizary są księgą historii i sławy Tatarów. Napisy i epitafia na nagrobkach cmentarza w Studziance potwierdzają wielowiekowe przywiązania Tatarów do polski i do zawodu żołnierskiego. Ale... coraz trudniej je odczytać, płyty są w coraz gorszym stanie i chociaż sam mizar w ostatnim czasie został oczyszczony i uporządkowany to kamienie nagrobne wciąż czekają na zabiegi konserwatorskie. Zabiegi bardzo potrzebne w celu zachowania tych ważnych pomników kultury naszego narodu.

Na uwagę zasługuje również sama kapliczka przydrożna z przełomu wieków XIX - XX. Murowana, otynkowana, na planie kwadratu. Od frontu jest zamknięta odcinkowo wnęką z prostokątnymi drzwiami, w ścianach bocznych zamknięte odcinkowo okna. Kapliczka zwieńczona jest gzymsem, z trójkątnym szczytem. Dach ośmiospadowy kryty blachą, z graniastym obeliskiem zwieńczonym krzyżem.

 
Bibliografia:
1."Katalog Zabytków Sztuki w Polsce - powiat Biała Podlaska" pod red. Katarzyna Kolendo-Korczakowa, Anna Oleńska i Marcin Zgliński, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2006;
2. "Śladami Tatarów na Podlasiu", Stanisław Jadczak, Wojewódzko Ośrodek Informacji Turystycznej w Lublinie;
3. artykuły nt. Tatarów z portalu www.ornatowski.com, Łukasz Radosław Węda.
 

Komentarze 

 
+2 #5 ................................ 2007-11-11 16:39
Z zaciekawieniem przeczytałem artykuł. W tym roku latem miałem sposobność odwiedzić mizar w Studziance. W latach przed I wojną światową w Studziance mieszkał mój pradziad ALEKSANDER ALEKSANDROWICZ z żoną FATIMĄ i dziećmi.Z przekazów rodzinnych pamiętam jak babcia opowiadała,że przybył do Studzianki razem z rodziną około roku 1906 z Nowogródka,aby pełnić funkcję muezina zaproszony przez miejscową społeczność,któ ra oddała mu w użytkowanie dom.W 1915 cała rodzina została ewakuowana w głąb Rosji do Kazania.Po rewolucji bolszewickiej cała rodzina powróciła do Nowogródka.Pozdrawiam.Adam Świerblewski
Cytować
 
 
-3 #4 Strona o Studziance 2007-10-31 18:15
Zapraszam na powstającą stronę www.studzianka.pl
Cytować
 
 
0 #3 Studzianka 2007-10-31 07:48
Dziękuję za zainteresowanie artykułem i uwagi. Pisownia nazwiska została poprawiona (napisał Pan Bandarewicz, ale myślę, że to była literówka i chodziło o Bandzarewicz). Również druga uwaga została uwzględniona. Jeżeli chodzi o dokładniejszy opis meczetu to artykuły publikowane w tej sekcji mają się skupiać na istniejących zabytkach i innych atrakcjach turystycznych. Pozostałe opisy umieszczane są w skrócie. Oczywiście bardzo chętnie opublikuję ciekawy artykuł na temat Tatarów na Południowym Podlasiu (w tym również meczetu w Studziance) w innej sekcji witryny.
Cytować
 
 
+1 #2 o stronie 2007-10-25 19:28
Inicjatywa powstania owej strony bardzo trafna i słuszna. Gratulacje serdeczne dla pomysłu i realizatorów. BRAVO!!!!!!!!!! !Zapraszam również na http://studzianka-tatarzy1679.blog4u.pl
Cytować
 
 
0 #1 Studzianka 2007-10-25 19:11
Oj są niestety błędy czesto powielane. Helena Bandarewicz, a nie Bondzarewicz. Katolicyzm nie przejmowali jedynie w latach 1905-1918. Opis meczetu jest nardziej dokładniejszy niz wspomniany w powyższym tekscie.Aktualnie zbieram materiały do dziejów Studzianki i z chęcia moge cos udostepnic juz gotowego.Należy podkreślic iz do dzisiaj pozostał w Studziance dobrze zachowany cmantarz-mizar tatarski.To tak na mraginesie
Cytować